15 maja 2026 roku papież Leon XIV podpisał swoją encyklikę Magnifica Humanitas o godności człowieka w epoce sztucznej inteligencji (AI). Data nie jest przypadkowa: przypada na 135. rocznicę Rerum Novarum, fundamentalnej encykliki katolickiej nauki społecznej. Wybierając ten dzień, Leon XIV świadomie splata "nową linę z włókien starej".

Opublikowana 25 maja encyklika znajduje nieoczekiwany oddźwięk: w Lagos Stowarzyszenie Misji Afrykańskich (SMA) trwa Zgromadzenie Plenarne SMA. To, co Papież mówi światu, SMA przeżywa zaledwie kilka kilometrów od Zatoki Gwinejskiej.

Encyklika dla ludzkości na rozdrożu

„W epoce sztucznej inteligencji, gdy godność człowieka może zostać przesłonięta przez nowe formy dehumanizacji, mamy pilny obowiązek pozostać głęboko ludźmi.” (§15)

Papież opiera swoją refleksję na dwóch obrazach biblijnych: Wieży Babel — symbolu technologicznej pychy bez odniesienia do Boga — oraz odbudowy murów Jerozolimy przez Nehemiasza, obrazu dzieła, które najpierw odbudowuje więzi, zanim położy kamienie. W obliczu wielkich wyzwań AI — koncentracji władzy, niewidzialnego niewolnictwa cyfrowych pracowników, dezinformacji i autonomicznej broni — po raz pierwszy rozszerza zasady katolickiej nauki społecznej na dane i algorytmy, uznając je za dobra powszechne.

Lagos: gdzie encyklika nabiera ciała

Lagos nie jest neutralnym tłem. Afryka posiada znaczną część surowców umożliwiających funkcjonowanie światowej gospodarki cyfrowej: koltan i kobalt z Demokratycznej Republiki Konga, lit z Zimbabwe i Mali, boksyt z Gwinei, mangan z Gabonu. Bez nich nie byłoby smartfonów, centrów danych ani sztucznej inteligencji.

Ale Afryka nie jest jedynie kopalnią surowców. Magnifica Humanitas ostrzega przed partykularnymi interesami, które koncentrują władzę i rodzą konflikty — przywodząc na myśl wojny pustoszące niektóre regiony obfitujące w surowce naturalne, podsycane międzynarodową rywalizacją o te zasoby. Pytanie postawione Afryce dotyczy więc jej własnego wkładu w globalne dobro wspólne: jak rozwijać te bogactwa w służbie własnych narodów i całej ludzkości, zamiast pozwolić, by stały się stawką rywalizacji rozrywających kontynent?

W tym miejscu pojawia się SMA. Obecne na tym kontynencie od 170 lat, towarzyszy wspólnotom żyjącym na codzień wśród tych sprzeczności. Obradując w Lagos, ucieleśnia to, do czego wzywa encyklika: refleksję prowadzoną nie tylko o Afryce, lecz w Afryce, z jej wnętrza, dotykając dosłownie i w przenośni rzeczywistości ludzi tutaj żyjących.

Trzy współbrzmienia

Najpierw solidarność. Przełożony Generalny SMA, ks. François du Penhoat, przypomniał podczas otwarcia, że „celem Rady Plenarnej jest wspieranie, w duchu solidarności, współpracy między jednostkami”. Tego właśnie encyklika oczekuje od społeczności międzynarodowej w zarządzaniu AI: aby zbiorowa siła służyła dobru wspólnemu, a nie partykularnym interesom.

Następnie pokusy władzy. Homilia otwierająca Zgromadzenie Plenarne SMA zwróciła jasno uwagi  pułapki przywództwa: manipulację ukrytą za pięknymi słowami, szukanie własnej chwały, wykluczanie tych, których samemu się nie wybrało. Współczesna pokusa Wieży Babel o której mówi encyklika jest tą samą pokusą w skali cywilizacyjnej. Wspólnota religijna i technologiczna korporacja podlegają temu samemu mechanizmowi.

Wreszcie — nawrócenie. „Wymaga to nawrócenia każdego współbrata, jak również naszych instytucji” — powiedział przełożony generalny. Encyklika mówi to samo ludzkości wobec AI: lepsze regulacje nie wystarczą. Potrzebna jest fundamentalna zmiana kierunku — jednocześnie serc i struktur.

Idąc naprzód

Ta zbieżność nie była zaplanowana. Jest organiczna — i właśnie to czyni ją wymowną. Zgromadzenie Plenarne SMA w Lagos realizuje od wewnątrz to, co Magnifica Humanitas proponuje światu: solidarność jako sposób sprawowania rządów, subsydiarność jako architekturę instytucjonalną, opór wobec pokus władzy oraz równoczesne nawrócenie osób i struktur.

„To na końcu starej liny splata się nową” — powiedział ks. du Penhoat. Papież Leon XIV, podpisując swój tekst w rocznicę Rerum Novarum, uczynił dokładnie to samo.

Tekst encykliki, kliknij tutaj